Praca doradcy kariery po studiach podyplomowych: dwie drogi do jednego zawodu

Studia podyplomowe z tego zakresu prowadzą do dwóch różnych ról: nauczyciela doradcy zawodowego w szkole i doradcy pracującego z dorosłymi, na przykład w urzędzie pracy, biurze karier albo we własnej firmie. Do pierwszej potrzebne są uprawnienia nauczycielskie i przygotowanie pedagogiczne. Przy drugiej przepisy oświatowe nie mają zastosowania, a liczy się przede wszystkim warsztat.

Gdzie pracuje doradca zawodowy: w szkole czy na rynku pracy?

Doradca w szkole prowadzi zajęcia z planowania kariery i pomaga uczniom wybrać dalszą drogę: szkołę, kierunek studiów, zawód. Pracuje z całymi klasami i z pojedynczymi uczniami, współpracuje z rodzicami i nauczycielami. Doradca dla dorosłych spotyka się z osobami, które szukają pracy, chcą się przekwalifikować albo wrócić na rynek po przerwie.

Do typowych miejsc pracy należą urzędy pracy, centra aktywizacji zawodowej, centra kształcenia ustawicznego, biura karier, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, instytucje szkoleniowe, agencje pośrednictwa pracy oraz działy personalne i działy szkoleń. Część specjalistów prowadzi też własną działalność i pracuje z klientami indywidualnymi albo z firmami.

Inny jest też codzienny rytm. Szkolny doradca działa według kalendarza roku szkolnego i planu zajęć, natomiast doradca w urzędzie czy firmie częściej umawia się na indywidualne spotkania, prowadzi warsztaty i ocenia rynek pracy. Warto o tym pomyśleć, zanim wybierze się konkretny program, bo każda z tych ról wymaga nieco innych umiejętności.

Kto może zostać nauczycielem doradcą zawodowym?

Osoba, która ma wykształcenie wymagane od nauczyciela, przygotowanie pedagogiczne i ukończone studia podyplomowe w tej dziedzinie. Tak wynika z § 31 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

Przepis dotyczy klas VII i VIII szkół podstawowych, branżowych szkół I stopnia, liceów ogólnokształcących i techników. W wariancie dla osób po studiach prowadzonych według obecnego standardu wymaga studiów pierwszego i drugiego stopnia albo jednolitych magisterskich, przygotowania pedagogicznego oraz studiów podyplomowych w tym zakresie, prowadzonych zgodnie ze standardem kształcenia nauczycieli. W szkołach specjalnych i niektórych placówkach dochodzą wymagania z zakresu pedagogiki specjalnej.

Dlatego szkolna ścieżka jest zwykle kierowana do absolwentów kierunków pedagogicznych i nauczycielskich, którzy mają już przygotowanie pedagogiczne i uprawnienia do nauczania co najmniej jednego przedmiotu. Osoby spełniające te warunki mogą poszerzyć swoją rolę w szkole, a przy okazji uzupełnić etat lub lepiej wspierać uczniów w wyborach edukacyjnych.

Praca z dorosłymi bez uprawnień nauczycielskich. Przepisy o kwalifikacjach nauczycieli dotyczą stanowisk w szkołach i placówkach oświatowych, więc nie obejmują na przykład pracy doradcy w urzędzie pracy, biurze karier czy dziale HR. Wiele programów przyjmuje absolwentów studiów co najmniej pierwszego stopnia, którzy nie mają przygotowania pedagogicznego, a chcą prowadzić doradztwo dla dorosłych.

To dobra wiadomość dla specjalistów HR, rekruterów, trenerów i osób pracujących w organizacjach społecznych. Mogą uporządkować wiedzę, której używają na co dzień, i zdobyć narzędzia: testy predyspozycji, metodykę rozmowy doradczej, pracę z grupą. Świadectwo ukończenia studiów potwierdza ich przygotowanie merytoryczne do pracy doradczej.

Czego zwykle uczą takie programy?

Dobre programy łączą wiedzę o rynku pracy z warsztatem doradcy. W planach pojawiają się między innymi podstawy doradztwa, etyka zawodu, prawo pracy i prawo oświatowe, analiza rynku pracy w Polsce i Unii Europejskiej, psychologia pracy oraz stresu zawodowego, a także coaching kariery i elementy mediacji oraz negocjacji.

Często występują też bloki poświęcone metodyce pracy z klientem indywidualnym i z grupą oraz przeprowadzaniu testów predyspozycji. Program może obejmować doradztwo dla osób z niepełnosprawnościami, osób zagrożonych wykluczeniem i grupy NEET, czyli młodych ludzi, którzy nie uczą się i nie pracują, a także pracę na każdym etapie edukacji.

Warto szukać zajęć bardzo praktycznych: rozmowy o pieniądzach, budowania portfolio zawodowego, autoprezentacji i zarządzania czasem. Ważny jest też projekt końcowy. Jeśli przygotujesz go z myślą o własnej szkole albo instytucji, po zakończeniu nauki zostaje gotowy plan do wdrożenia, a nie tylko dokument do segregatora.

Czas trwania i liczba godzin różnią się między uczelniami, podobnie jak koszty i zasady płatności. Przy porównywaniu, jakie studia podyplomowe z doradztwa zawodowego wybrać, warto sprawdzić także liczbę godzin praktyk, sposób zaliczenia i wzór świadectwa. Dobrze zapytać również o to, czy można odbywać praktyki w swoim miejscu pracy.

Na co zwrócić uwagę przed zapisem?

Najpierw na to, w jakiej roli chcesz pracować. Jeżeli celem jest etat doradcy w szkole, sprawdź swój dyplom pod kątem § 31 rozporządzenia: poziom studiów, przygotowanie pedagogiczne, uprawnienia do nauczania przedmiotu. Jeżeli myślisz o pracy z dorosłymi, liczy się przede wszystkim program, liczba warsztatów i praktyk.

Drugą sprawą są praktyki. Pozwalają one sprawdzić warsztat doradcy w realnych warunkach, z uczniami albo z dorosłymi. Dobrze wcześniej zastanowić się, gdzie je odbyć: w szkole, w której pracujesz, w poradni czy w urzędzie pracy.

Trzecia sprawa to podstawa prawna programu. Warto sprawdzić, czy jest zgodny ze standardem, jeśli zależy ci na pracy w szkole, i czy uczelnia wydaje świadectwo według obowiązującego wzoru. W razie wątpliwości można o to zapytać dział rekrutacji, a odpowiedź najlepiej otrzymać na piśmie.

Taki program ma więc sens zarówno dla nauczyciela, który chce prowadzić zajęcia z planowania kariery, jak i dla osoby spoza szkoły, która chce pomagać dorosłym w zmianie pracy.

Krótko o pracy doradcy kariery

Ile trwają takie studia?

Najczęściej dwa lub trzy semestry, a dokładną liczbę godzin i praktyk podaje program danej uczelni. Warto porównać te dane przed zapisem.

Czy bez przygotowania pedagogicznego mogę pracować w szkole jako doradca?

Nie. Do stanowiska nauczyciela doradcy zawodowego rozporządzenie o kwalifikacjach wymaga przygotowania pedagogicznego. Bez niego taki program przygotowuje do pracy z dorosłymi, poza systemem oświaty.

Czy doradca może założyć własną firmę?

Tak. Praca z dorosłymi, firmami i osobami zmieniającymi zawód nie wymaga uprawnień nauczycielskich. Liczy się warsztat, wiarygodność oraz znajomość lokalnego rynku pracy.